Бу саҳифада ҳеч нарса сотилмайди. Дўкон эгасига энг кўп келадиган иккита саволга жавоб бор: маркировка менга тегишлими ва МХИК нима. Ҳар бир сана, фоиз ва ҳужжат рақами манбаси билан ёзилган — ҳаволалар саҳифанинг охирида. Ҳаммаси 19.09.2026 ҳолатига текширилган; қонун тез ўзгарадиган соҳа, шунинг учун қарор қилишдан олдин манбани ўзингиз очиб кўринг.
Шошаётган бўлсангиз, олтита гапда ҳаммаси шу.
Рўйхат Вазирлар Маҳкамасининг 2020-йил 20-ноябрдаги 737-сон қарорида туради ва вақти-вақти билан янгиланади. Қуйидаги саналар шу қарордан олинган.
Сигарета сотадиган ҳар қандай дўконда бор.
Лицензия билан алкоголь сотадиган дўконларда.
Пиво совутгичи турган мини маркетларда.
Маиший техника дўконларида. Озиқ-овқат дўконига одатда тегишли эмас. 2025-йил 22-октябридан бу бўлимдан лампа ва чироқлар (8539) ҳамда электрон лампалар (8540) чиқариб ташланган — ВМҚ №662, 21.10.2025.
Дорихоналарда — деярли бутун ассортимент.
Насвой ўрнига сотиладиган замонавий никотин маҳсулотлари ҳам шу гуруҳда.
Энг кўп тегадигани шу. Сув, газак ичимлик ва шарбат деярли ҳар бир дўконда бор.
Авто ва хўжалик моллари дўконларида. Бу гуруҳ рўйхатга 2025-йил 22-октябридан алоҳида бўлим бўлиб қўшилган (ТИФ ТН 8507) — ВМҚ №662, 21.10.2025.
Деҳқончилик моллари сотиладиган дўконларда.
Саналар ВМҚ №737 (20.11.2020) дан, рўйхатдаги охирги ўзгаришлар ВМҚ №662 (21.10.2025) дан. 19.09.2026 ҳолатига текширилди. Учинчи устун — бизнинг кузатувимиз, ҳуқуқий хулоса эмас.
Бу жадвалдан чиқадиган асосий хулоса оддий: «маркировка бизга тегишли эмас, биз алкоголь сотмаймиз» деган гап 2024-йилдан бери тўғри эмас. Сув ва алкоголсиз ичимлик гуруҳи маҳалладаги энг кичик дўконда ҳам бор.
Сотувчи томонидан қараганда маркировка беш қадамдан иборат. Биринчиси савдо бошланишидан олдин, қолган тўрттаси ҳар куни такрорланади.
Маркировкаланадиган товарни чакана сотувчи «Асл белгиси» тизимида рўйхатдан ўтади. Солиқ қўмитасига 01.09.2024 дан алкоголь, тамаки, пиво, дори воситалари ва маиший техника чакана савдосида шу рўйхатдан ўтишни назорат қилиш юкланган (ВМҚ №478, 03.08.2024).
Таъминотчидан келган партия ҳужжат билан қабул қилинади: қутидаги кодлар сизнинг номингизга ўтиши керак. Нима келгани тизимда кўринмаса, кейин сотувда муаммо чиқади.
Ҳар бир дона товарнинг қадоғидаги Data Matrix коди ўқилади. Операторнинг маълумотига кўра бу код истеъмол ва гуруҳ қадоғида Data Matrix шаклида, транспорт қадоғида эса SSCC кўринишида бўлади.
Онлайн-НКМ чекининг мажбурий реквизитлари рўйхатида «маркировка қилинадиган товарлар учун маркировка белгиси» ҳамда Операторга юбориладиган чекдаги товар ва хизмат кодлари бор (ВМҚ №943, Низомнинг 7-банди).
Товар сотилгач унинг коди бошқа ҳеч кимда сотилмаслиги керак. Шунинг учун сотув факти кассадан тизимга боради — яъни сотувчи учун бу алоҳида иш эмас, чекнинг ўзи шу вазифани бажаради.
Бу ерда ҳеч нарса сотмаймиз, шунинг учун энг арзон йўлни ҳам айтамиз.
Вазирлар Маҳкамасининг 2026-йил 23-январдаги 23-сон қарори маркировка билан МХИК ни бир-бирига боғлаб қўйди. Бу саҳифадаги энг янги ва энг муҳим ўзгариш.
Дўкон эгаси учун амалий маъноси иккита. Кассада: кассангиз маркировка кодини оладиган ва уни чекка чиқарадиган бўлиши, сотувчи эса кодни ўқишни унутмаслиги керак. Киримда: маркировка кодини ўқийдиган қурилмангиз бўлмаса, таъминотчи сизга электрон ҳисобварақ-фактура ёза олмайди — яъни товарни қонуний кирим қилиб ололмайсиз.
МХИК ни маркировка билан чалкаштирмаслик керак: бу икки бошқа нарса. Маркировка — конкрет дона товарнинг коди, МХИК эса товар турининг каталогдаги рақами.
Нотўғри МХИК учун жарима — электрон ҳисоб-фактура ёки чекда кўрсатилган товар (хизмат) қийматининг 1 фоизи. Қоида Солиқ кодексига 2021-йил 29-декабрдаги ЎРҚ-741 қонуни билан киритилган ва 2022-йил 1-июлидан қўлланилади.
Жаримадан ташқари яна иккита оқибат бор: нотўғри код ҚҚС ва айланмадан олинадиган солиқ имтиёзларини қўллашда хатоликка олиб келади, харидор эса чек бўйича кешбэкни тўлиқ ололмайди — кешбэк фақат чекда ҳақиқий МХИК кўрсатилган товарга берилади.
Бу қисм Президентнинг 2025-йил 23-майдаги ПҚ-190 қарори бўйича. Рақамларни юмшатиб ҳам, қўрқитиб ҳам бермаймиз — қандай бўлса шундай.
Чакана савдо ва умумий овқатланиш учун қайси ҳаракат қоидабузарлик ҳисобланиши ВМҚ №833 нинг 96-1-бандида саналган: маркировкасиз товарни сақлаш ва чекда маркировка коди кўрсатилмаган ҳолда сотиш. Яъни «коди ўқилмади, шунчаки сотиб юбордик» — алоҳида қоидабузарлик.
Ҳалол изоҳ: жарима ўлчови бу соҳада мунозарали ва тез-тез муҳокама қилинади. Шунинг учун биз фақат қонун ҳужжатидаги рақамни ёздик ва унинг ҳаволасини қўйдик — кимнингдир ваъдасига ёки таклифига таянманг.
Бу саҳифанинг энг муҳим жумласи. Маркировка коди ҳам, МХИК ҳам чекка тушади — чек эса фискал кассадан чиқади.
Саҳифанинг бу қисми ўзимиз ҳақимизда. Агар маркировка сизга тегишли бўлса, қуйидагини билиб қўйинг — кейин билгандан кўра ҳозир билган яхши.
Агар дўконингизда сув, газланган ичимлик ёки шарбат бўлса — ҳа. Сув ва алкоголсиз ичимликлар гуруҳи 01.03.2024 дан мажбурий маркировкаланади. Сигарета 01.01.2021 дан, пиво 01.04.2021 дан, дори воситалари 01.09.2022 дан шу рўйхатда. Саналар Вазирлар Маҳкамасининг 737-сон қароридан олинган ва 19.09.2026 ҳолатига текширилган.
Йўқ. Маркировка коди чекда акс этиши керак, чекни эса онлайн-НКМ ёки виртуал касса беради — талаб айнан кассага қўйилган. Дўкон ҳисоби дастури қолдиқ, фойда ва насия учун керак; у фискал чек бермагани учун бу мажбуриятни бажара олмайди. Шунинг учун биринчи саволингиз кассангизни хизмат кўрсатувчи ташкилотга бўлиши керак.
Йўқ, ва буни яширмаймиз. BuySale сканери Data Matrix кодини ўқимайди: телефон камераси EAN-13, EAN-8, UPC-A, UPC-E, Code-128, Code-39 ва QR кодларни олади. Биз «Асл белгиси» тизимига уланмаганмиз, ҳеч қандай давлат тизимига маълумот юбормаймиз ва товар карточкасида МХИК майдони йўқ. Маркировкаланган товарни BuySale’да оддий товар сифатида — қолдиқ, таннарх ва фойда учун — юритиш мумкин, лекин коднинг қонуний тарафи кассангизда қолади.
Йўқ. Маркировка коди — жавондаги аниқ битта дона товарники, у Data Matrix шаклида қадоққа туширилади ва товар сотилгач муомаладан чиқади. МХИК эса товар турининг каталогдаги 17 хонали рақами: бир хил сувнинг минг шишасида МХИК битта, маркировка коди эса ҳар шишада бошқа. Иккаласи ҳам чекка тушади ва шу ерда учрашади.
Фақат чизиқли кодларни ўқийдиган сканер Data Matrix ни умуман кўрмайди — бу қурилманинг техник чегараси. Операторнинг ўз сайти кичик ва ўрта бизнес учун «Asl Belgisi. Business» мобил иловасини кўрсатади: у телефон камераси билан Data Matrix ва SSCC кодларини ўқийди ва мақсади ускуна ҳамда дастурга кетадиган харажатни камайтириш. Қайси модель сканер кераклигини эса кассангизни хизмат кўрсатувчи ташкилотдан сўранг.
tasnif.soliq.uz — маҳсулот ва хизматларнинг ягона электрон миллий каталоги, Солиқ қўмитаси платформасида. Кодни товар номи, штрих-коди, ТИФ ТН коди ёки бренди бўйича қидирасиз; каталогни Excel’да юклаб олиш ёки савол-жавоб шаклидан фойдаланиш ҳам мумкин. Маркировкаланадиган маҳсулотга идентификацион код берилади, маркировкаланмайдиганига эса гуруҳнинг «000 000» билан тугайдиган базавий коди.
Жарима — электрон ҳисоб-фактура ёки чекда кўрсатилган товар (хизмат) қийматининг 1 фоизи. Қоида Солиқ кодексига 2021-йил 29-декабрдаги ЎРҚ-741 қонуни билан киритилган ва 2022-йил 1-июлидан қўлланилади. Бундан ташқари нотўғри код ҚҚС ва айланмадан олинадиган солиқ имтиёзларини қўллашда хатоликка олиб келади, харидор эса чек бўйича кешбэкни тўлиқ ололмайди.
Президентнинг 2025-йил 23-майдаги ПҚ-190 қарорига кўра биринчи қоидабузарликда камчиликни бартараф этиш ҳақида огоҳлантириш берилади. Огоҳлантиришдан кейин такрорланса жарима бошланади ва бир йил ичида ортади: соф тушумнинг 0,2 фоизи, кейин 0,4 фоизи, кейин 1 фоизи, тўртинчиси ва ундан кейингилари учун 2 фоизи; тўртинчи даража бўйича жарима олганларга бир йил давомида ҚҚС қайтарилмайди. 01.01.2026 дан қоидабузарлик солиқ органининг ахборот тизимлари орқали масофадан аниқланади.
Юқоридаги ҳар бир сана, фоиз ва ҳужжат рақами қуйидаги манбалардан олинган ва 19.09.2026 куни очиб текширилган. Текшириб бўлмаган гапларни саҳифага умуман ёзмадик.
Манбалар:
ВМҚ №737, 20.11.2020 — Айрим турдаги товарларни мажбурий рақамли маркировкалаш тизимини жорий этиш тўғрисида
ВМҚ №833, 31.12.2020 — Мажбурий рақамли маркировкалашни босқичма-босқич жорий этиш чора-тадбирлари тўғрисида
ВМҚ №943, 23.11.2019 — Онлайн назорат-касса машиналари ва виртуал касса тизими қўлланилишини таъминлаш чора-тадбирлари тўғрисида (Низомнинг 7-банди — чек реквизитлари)
ВМҚ №478, 03.08.2024 — Мажбурий рақамли маркировкаланиши шарт бўлган товарлар чакана савдосини тартибга солиш тўғрисида
ВМҚ №23, 23.01.2026 — Мажбурий рақамли маркировкалаш тизими самарадорлигини оширишга оид қўшимча чора-тадбирлар тўғрисида
ПҚ-190, 23.05.2025 — Мажбурий рақамли маркировкалаш тизими самарадорлигини оширишга оид қўшимча чора-тадбирлар тўғрисида
Асл Белгиси оператори (CRPT Turon) — «Asl Belgisi. Business» мобил иловаси
tasnif.soliq.uz — Маҳсулот ва хизматларнинг ягона электрон миллий каталоги
Бу саҳифа ҳуқуқий маслаҳат эмас ва биз юрист эмасмиз. Аниқ ҳолатингиз бўйича солиқ органига, бухгалтерингизга ёки «Асл белгиси» операторига мурожаат қилинг. Агар шу ерда хато ёки эскирган сана кўрсангиз — алоқа саҳифаси орқали ёки Telegram’даги ботимизга ёзинг, текшириб тўғрилаймиз ва текширилган санани янгилаймиз. Бу бизга ҳам фойдали.
Тайёрлади: BuySale жамоаси · Текширилди: 19.09.2026 · Хато топсангиз, Telegram’да бизга ёзинг
Дорихона учун дастур: ҳар келган партия ўз сроги билан ёзилади, сроги эрта тугайдигани биринчи сотилади, муддати яқинлари рўйхат бўлиб чиқади.
Батафсил →POS тизими нима, касса аппарати, онлайн касса (онлайн-НКМ) ва виртуал кассадан фарқи, дўконни автоматлаштиришда нима керак — дўкончи тилида тушунтирдик.
Батафсил →ККМ, НКМ, онлайн касса, виртуал касса ва дўкон ҳисоби дастури — қайси сўз нимани англатади, нега дўконга иккаласи керак ва BuySale қаерда туради.
Батафсил →Озиқ-овқат дўкони ва мини маркет учун дастур: тарози ёрлиғини ўқийдиган тез касса, срок бўйича партиялар, кам қолган товар ва насия дафтари.
Батафсил →BuySale ёрдамчиси
Сайт маълумотлари асосида жавоб беради
AI хато қилиши мумкин — муҳим саволни Telegram орқали аниқланг.
Жавоб ёзилмоқда