Мавзулар: Дастур ва қурилма · Касса ва солиқ · Штрих-код ва ёрлиқ · Омбор · Пул ва фойда · Қарз ва қайтариш · Филиал ва ходимлар
Дастур ва қурилма
Дўкон дастури
Дўкондаги савдо, кирим, қолдиқ, қарз ва фойдани юритадиган дастур. Компьютерда, телефонда ёки булутда — интернет орқали ишлайди. Фискал касса билан бир нарса эмас: солиқ чеки кассадан чиқади.
Бошқача номлари: дўкон программаси, магазин учун программа, савдо дастури, товар ҳисоби дастури
BuySale’да: BuySale — телефонда ишлайдиган дўкон дастури: касса, омбор, насия ва кечки фойда ҳисоботи.
Батафсил: Имкониятлар
POS тизими
Поинт оф сале — «сотув нуқтаси»: касса экрани, сканер, чек ва сотув ёзувлари бирга. Ўзбекистонда кўпинча дўкон дастури маъносида ҳам ишлатилади. Банкнинг карта терминалини ҳам «POS-терминал» дейишади — бу бошқа нарса.
Бошқача номлари: POS, POS-тизим, касса тизими
BuySale’да: POS — телефондаги касса экрани; банк терминалига уланмайди.
Батафсил: POS тизими нима?
Касса дастури
Сотувни ёзадиган дастур: товар сканерланади ёки рўйхатдан танланади, тўлов тури белгиланади, чек чиқади ва қолдиқ камаяди. Фискал бўлмаган касса дастурининг чеки солиқ чеки ҳисобланмайди.
Бошқача номлари: касса программаси, телефонда касса, касса иловаси
BuySale’да: BuySale кассаси телефонда ишлайди: сотув нақд, карта ёки қарз деб белгиланади, битта сотувни бўлиб тўлаш ҳам мумкин. Фискал чек бермайди.
Батафсил: Касса
USB сканер
Компьютер ёки планшетга уланадиган штрих-код сканери. Кодни клавиатурадек «териб» юборади ва охирида Enter босади — шунинг учун алоҳида драйвер одатда керак бўлмайди.
Бошқача номлари: штрих-код сканери, қўл сканери, сканер
BuySale’да: Телефон камераси ҳам, USB сканер ҳам ишлайди — касса, кирим, қайтариш ва омбор экранларида.
Батафсил: Телефон сканери
PWA (веб-илова)
Прогрессиве Web App — браузер орқали ўрнатиладиган илова: бош экранда ўз белгиси бўлади ва алоҳида ойнада очилади, лекин иловалар дўконидан юклаб олинмайди.
Бошқача номлари: веб-илова, браузер иловаси
BuySale’да: BuySale компьютерда ва iPhone’да шу усулда ўрнатилади.
Батафсил: Дастурлар
APK
Android иловасининг ўрнатиш файли. Play Market’сиз, тўғридан-тўғри сайтдан юклаб ўрнатилиши мумкин.
Бошқача номлари: APK файл, Android илова файли
BuySale’да: BuySale’нинг Android иловаси сайтда APK сифатида туради; Play Market’да йўқ.
Батафсил: Дастурлар
Telegram Mini App
Telegram ичида, бот тугмаси орқали очиладиган веб-илова: фойдаланувчи чатдан чиқмасдан ишлайди.
Бошқача номлари: Telegram мини-илова, ТМА
BuySale’да: Telegram бот кириш кодини ва кечки ҳисоботни юборади; илованинг ўзи app.buysale.uz манзилида очилади.
Батафсил: Дастурлар
Касса ва солиқ
Онлайн-НКМ
Онлайн назорат-касса машинаси: фискал модулга уланадиган, фискал чек чиқарадиган ва уни реал вақтда фискал маълумотлар операторига юборадиган қурилма (Вазирлар Маҳкамасининг 943-сон қарори, 2-банд).
Бошқача номлари: онлайн касса, НКМ, ККМ, касса аппарати, фискал касса
BuySale’да: BuySale онлайн-НКМ эмас ва унга уланмайди — унинг ёнида ҳисоб юритади.
Батафсил: Касса аппарати керакми?
Виртуал касса
Онлайн-НКМ вазифасини бажарадиган дастур: фискал чекни ҳосил қилади, уни реал вақтда операторга юборади ва қоғозга чоп этади ёки электрон шаклда жўнатади (943-сон қарор, 2-банд).
Бошқача номлари: дастурий касса, виртуал касса тизими
BuySale’да: BuySale виртуал касса ҳам эмас: фискал чек бермайди.
Батафсил: ККМ ва дастур фарқи
Фискал чек
Онлайн-НКМ ёки виртуал касса чиқарадиган ва солиқ тизимига юбориладиган чек. Унда фискал белги ва солиқ QR коди бўлади.
Бошқача номлари: солиқ чеки, касса чеки, онлайн-НКМ чеки
BuySale’да: BuySale чиқарадиган чек фискал эмас — бу дўконнинг ўз сотув чеки.
Батафсил: Касса аппарати керакми?
Фискал маълумотлар оператори (ОФД)
Онлайн кассалардан фискал маълумотни қабул қилиб, қайта ишлаб, сақлайдиган ташкилот. 943-сон қарорда бу Солиқ қўмитаси ҳузуридаги «Янги технологиялар» илмий-ахборот маркази деб кўрсатилган.
Бошқача номлари: ОФД, фискал оператор
BuySale’да: BuySale фискал маълумот юбормайди ва операторга уланмайди.
Батафсил: ККМ ва дастур фарқи
МХИК (ИКПУ)
Маҳсулот ва хизматларнинг ягона электрон миллий каталогидаги 17 хонали идентификация коди. Онлайн-НКМ ва виртуал касса чекида ҳамда электрон ҳисоб-фактурада кўрсатилади, tasnif.soliq.uz сайтида қидирилади.
Бошқача номлари: МХИК коди, ИКПУ, солиқ каталоги коди
BuySale’да: МХИК майдони йўқ — код фискал кассангизда туради.
Батафсил: Маркировка ва МХИК
Маркировка (Асл белгиси)
Ҳар бир дона товарга рақамли код (Data Matrix) туширилиб, унинг йўли «Асл белгиси» миллий тизимида кузатилиши. Кассада ҳар донанинг коди ўқилади ва чекка тушади.
Бошқача номлари: рақамли маркировка, Data Matrix, маркировка коди
BuySale’да: BuySale «Асл белгиси»га уланмаган ва Data Matrix кодини ўқимайди.
Батафсил: Маркировка ва МХИК
Смена
Кассирнинг иш даври: смена бошида кассадаги пул ёзилади, охирида пул саналади, топширилади ва ҳисоб билан солиштирилади.
Бошқача номлари: касса сменаси, сменани ёпиш, кассани топшириш
BuySale’да: Смена бошланғич пул билан очилади; ёпишда «Кассада бўлиши керак» суммаси чиқади, сиз санаганингизни ёзасиз ва фарқ дарҳол кўринади.
Батафсил: Касса
Касса фарқи (камомад)
Кассада бўлиши керак бўлган пул билан ҳақиқатда саналган пул орасидаги фарқ. Кам чиқса — камомад, кўп чиқса — ортиқча.
Бошқача номлари: камомад, недостача, ортиқча
BuySale’да: BuySale смена ёпилганда камомад ёки ортиқчани кўрсатади; фарқ сабабини ёзиб қўйиш мумкин.
Батафсил: Сотувчи назорати
Чек лентаси (58 ва 80 мм)
Термо принтер чек лентасининг эни: 58 мм — ихчам принтерларда, 80 мм — кенгроқ ва ўқишли чек учун. Лента энини принтерингизга қараб танлайсиз.
Бошқача номлари: термо лента, касса лентаси
BuySale’да: Чек эни бир марта танланади; чек браузернинг чоп этиш ойнаси орқали чиқади.
Батафсил: Чек ва ёрлиқ принтери
Штрих-код ва ёрлиқ
EAN-13
Энг кўп тарқалган 13 хонали товар штрих-коди. Охирги рақами — назорат рақами: у қолган 12 хонадан ҳисобланади ва код хато терилганини ушлайди.
Бошқача номлари: штрих-код, завод коди, EAN
BuySale’да: BuySale EAN-13 ни камера билан ўқийди, ёрлиққа чизади ва қўлда терилган коднинг назорат рақамини текширади.
Батафсил: Штрих-код ва ёрлиқ
UPC
Шимолий Америкада тарқалган штрих-код: 12 хонали UPC-A ва қисқа UPC-E. UPC-A олдига 0 қўшилса, ўша рақамли EAN-13 ҳосил бўлади.
Бошқача номлари: UPC-A, UPC-E
BuySale’да: BuySale UPC-A ва UPC-E ни ўқийди; коднинг 12 ва 13 хонали кўринишини битта товар деб танийди.
Батафсил: Телефон сканери
Code-128
Рақам ҳам, ҳарф ҳам сиғадиган зич чизиқли код. Кўпинча етказиб бериш, омбор ва таъминотчи ёрлиқларида учрайди.
Бошқача номлари: Code 128
BuySale’да: BuySale Code-128 ва Code-39 ни ўқийди, лекин ёрлиққа чизмайди: ёрлиқда EAN-13 бўлади.
Батафсил: Штрих-код ва ёрлиқ
QR код
Квадрат шаклидаги икки ўлчамли код: ичига узун рақам, матн ёки ҳавола сиғади ва у ҳар томондан ўқилади.
Бошқача номлари: QR
BuySale’да: BuySale QR кодни ўқийди; заргарлик биркасига QR чизилади.
Батафсил: Штрих-код ва ёрлиқ
GS1
Штрих-код рақамлари тизимини юритувчи халқаро ташкилот. Завод коди (GTIN) ишлаб чиқарувчига GS1 орқали берилади; 20–29 билан бошланадиган рақамлар эса корхона ичида ишлатиш учун ажратилган.
Бошқача номлари: GTIN, GS1 коди
BuySale’да: Дўкон ичидаги код учун GS1 керак эмас — BuySale 20 билан бошланадиган ўз кодини ясайди.
Батафсил: Штрих-код ва ёрлиқ
Ички код (20–29)
20–29 билан бошланадиган EAN-13 код фақат битта дўкон ёки корхона ичида маънога эга: бошқа дўконда худди шу рақам бутунлай бошқа товарни англатиши мумкин.
Бошқача номлари: дўкон коди, ички штрих-код
BuySale’да: BuySale завод коди йўқ товарга 20 билан бошланадиган код ясайди; бундай кодлар марказий каталогдан қидирилмайди.
Батафсил: Штрих-код ва ёрлиқ
PLU
Price look-up — товарнинг тарозидаги рақами. Ёрлиқ босадиган тарози штрих-кодга шу рақамни ва оғирликни (ёки суммани) ёзади.
Бошқача номлари: тарози рақами, PLU код
BuySale’да: Озиқ-овқат туридаги дўконда товарга 5 хонали тарози рақами берилади ва тарози ёрлиғи кассада оғирлиги билан ўқилади.
Батафсил: Тарози ёрлиғи
Ёрлиқ (бирка, ценник)
Товарга ёки жавонга ёпиштириладиган қоғоз: номи, нархи ва кўпинча штрих-коди билан.
Бошқача номлари: бирка, нарх ёрлиғи, ценник, этикетка, нархнома
BuySale’да: BuySale ёрлиқни A4 вараққа ёки рулонга чоп этади; нарх ёзилишини ўзингиз танлайсиз.
Батафсил: Штрих-код ва ёрлиқ
Омбор
Кирим
Келган товарни омборга ёзиш: номи, миқдори, кирим ва сотув нархи билан. Кирим сақлангач қолдиқ кўпаяди.
Бошқача номлари: товар кирими, приход, товар қабул қилиш
BuySale’да: Кирим касса экранидаги «Товар кирими» бўлимида қилинади.
Батафсил: Товар кирими
Чиқим
Товарнинг омбордан чиқиб кетиши: сотув, таъминотчига қайтариш ёки яроқсиз бўлгани учун ҳисобдан чиқариш.
Бошқача номлари: расход, ҳисобдан чиқариш, списание
BuySale’да: Сотув қолдиқни ўзи камайтиради; алоҳида «ҳисобдан чиқариш» тугмаси йўқ — қолдиқ инвентаризация орқали тўғриланади.
Батафсил: Омбор ҳисоби
Қолдиқ
Маълум пайтда омборда қолган товар миқдори: киримлардан сотув ва бошқа чиқимлар айрилгани.
Бошқача номлари: омбордаги қолдиқ, остатка
BuySale’да: Қолдиқ ҳар сотув ва киримда ўзгаради; кам қолган товар алоҳида рўйхатда чиқади (телефон ва заргарлик дўконидан ташқари — у ерда ҳар буюм якка).
Батафсил: Омбор ҳисоби
Инвентаризация (ревизия)
Омбордаги товарни санаб, дастурдаги қолдиқ билан солиштириш ва фарқни тўғрилаш.
Бошқача номлари: ревизия, саноқ, товар саноғи
BuySale’да: Саноқ серверда сақланади — ярмида тўхтасангиз ҳам йўқолмайди.
Батафсил: Инвентаризация
Срок (яроқлилик муддати)
Товарни қайси санагача сотиш ва истеъмол қилиш мумкинлиги.
Бошқача номлари: яроқлилик муддати, амал қилиш муддати, срок годности
BuySale’да: Срок озиқ-овқат, парфюмерия, дорихона ва «Бошқа» туридаги дўконларда юритилади; сроги яқинлашган товар алоҳида рўйхатда чиқади.
Батафсил: Омбор ҳисоби
Партия
Бир мартада келган товар тўплами: ўз келиш санаси, кирим нархи ва сроги билан.
Бошқача номлари: етказма, лот
BuySale’да: Ҳар кирим алоҳида партия; сотувда сроги энг эрта тугайдигани биринчи ечилади.
Батафсил: Омбор ҳисоби
Накладной
Таъминотчи товар билан бирга берадиган ҳужжат: нимадан қанча ва қайси нархда келгани ёзилган рўйхат.
Бошқача номлари: юк хати, накладная, фактура
BuySale’да: Накладной суратини BuySale’даги AI ёрдамчига юборсангиз, 40 қаторгача рўйхат тайёрланади; омборга фақат сиз тасдиқлагач тушади.
Батафсил: Товар кирими
Филиаллараро товар ўтказиш
Товарни бир филиал ёки омбордан бошқасига юбориш: жўнатувчида чиқим, қабул қилувчида кирим бўлади, орадаги товар эса «йўлда» ҳисобланади.
Бошқача номлари: товар кўчириш, филиаллар ўртасида товар алмашинуви
BuySale’да: Икки босқичда: жўнатилган товар қабул қилувчи филиал санаб тасдиқламагунча «йўлда» туради, камомад ёзиб қўйилади, партия ва срок товар билан бирга ўтади.
Батафсил: Товар ўтказиш
Пул ва фойда
Таннарх
Товарнинг сизга тушган нархи — кирим нархи. Фойда шундан ҳисобланади.
Бошқача номлари: кирим нархи, олиш нархи, себестоимость
BuySale’да: Сотувдаги таннарх ўша товар ечилган партияларнинг кирим нархидан олинади — нарх ўзгарса ҳам фойда тўғри чиқади.
Батафсил: Ҳисобот
Устама
Таннарх устига қўшиладиган сумма. Фоизда: устама = (сотув нархи − таннарх) ÷ таннарх × 100. Масалан, 10 000 сўмга олинган товар 12 000 га сотилса, устама 20%.
Бошқача номлари: наченка, нарх устамаси
BuySale’да: BuySale кирим формасида кирим ва сотув нархи орасидаги фойдани дарҳол кўрсатади.
Батафсил: Ҳисобот
Маржа
Фойданинг сотув нархидаги улуши: маржа = (сотув нархи − таннарх) ÷ сотув нархи × 100. Юқоридаги мисолда маржа тахминан 16,7% — бир хил нархларда маржа доим устамадан кичик.
Бошқача номлари: margin, фойда улуши
Батафсил: Ҳисобот
Ялпи фойда
Сотувдан тушган пул минус сотилган товарнинг таннархи. Дўкон харажатлари ҳали айрилмаган.
Бошқача номлари: брутто фойда, валовая прибйл
BuySale’да: BuySale ҳисоботида сотув, ялпи фойда, харажат ва соф фойда алоҳида қаторларда туради.
Батафсил: Ҳисобот
Соф фойда
Ялпи фойдадан дўкон харажатлари — ижара, иш ҳақи, коммунал ва бошқалар — айрилгандан кейин қолган пул.
Бошқача номлари: тоза фойда, чистая прибйл
BuySale’да: BuySale соф фойдани ҳар кеча Telegram’га юборади.
Батафсил: Харажатлар
Қарз ва қайтариш
Насия
Товарни ҳозир бериб, пулини кейин олиш — қарзга савдо. Банк ва маркетплейслардаги «насия» (муддатли тўлов хизмати) билан адаштирманг: дўкон насиясида қарзни дўконнинг ўзи ёзади ва йиғади.
Бошқача номлари: қарзга савдо, насияга сотиш, қарзга бериш
BuySale’да: Қарз мижознинг телефон рақамига ёзилади — муддат, лимит ва қисман тўлов билан.
Батафсил: Насия дафтари
Қарз дафтар
Ким қанча қарздорлиги ва қачон тўлаши ёзилган дафтар ёки илова.
Бошқача номлари: насия дафтари, қарз дафтари, дафтар
BuySale’да: Қарздорга эслатма ўзи кетмайди — дастур кимга қўнғироқ қилиш кераклигини кўрсатади.
Батафсил: Насияни юритиш
Поставщик қарзи
Дўконнинг таъминотчига қарзи: товар олдин олиниб, пули кейин тўланади.
Бошқача номлари: таъминотчига қарз, кредиторлик қарзи
BuySale’да: Таъминотчи қарзи алоҳида ёзилади — кирим қарзни ўзи яратмайди.
Батафсил: Поставщиклар
Қайтариш
Харидор товарни қайтариб бериши: пул қайтарилади ёки қарзидан айрилади, товар омборга қайтади.
Бошқача номлари: возврат, товарни қайтариб олиш
BuySale’да: Чек шарт эмас: товарни сканерласангиз, қайси сотувдан олингани ўзи топилади; чеклар тарихидан ҳам қайтарса бўлади. Хато қайтаришни бекор қилиб бўлмайди.
Батафсил: Қайтариш
Филиал ва ходимлар
Филиал
Бир эгага тегишли қўшимча савдо нуқтаси — иккинчи, учинчи дўкон. Одатда ҳар филиалнинг ўз омбори, кассаси ва ходимлари бўлади, эгаси эса ҳаммасини бирга кузатади.
Бошқача номлари: иккинчи дўкон, савдо нуқтаси, дўконлар тармоғи
BuySale’да: Филиал асосий дўкон кабинетидан очилади: баланс битта, ҳар филиалнинг ўз омбори, кассаси ва ходимлари бор; барча филиалларни битта экранда жамлайдиган ҳисобот иловада йўқ.
Батафсил: Филиаллар
KPI (ходим кўрсаткичлари)
Ходим ишини ўлчайдиган асосий кўрсаткичлар. Дўконда одатда савдо суммаси, чеклар сони, ўртача чек ва ойлик режа бажарилиши; сотувчи бонуси кўпинча шуларга боғланади.
Бошқача номлари: сотувчи самарадорлиги, савдо режаси, сотувчига бонус
BuySale’да: «Ходимлар KPI» экрани фақат эгада: соф савдо, чеклар, қайтариш, сменадаги камомад, ойлик режа ва бонус ҳисоби; бонус автоматик тўланмайди.
Батафсил: Ходимлар KPI
