Mavzular: Dastur va qurilma · Kassa va soliq · Shtrix-kod va yorliq · Ombor · Pul va foyda · Qarz va qaytarish · Filial va xodimlar
Dastur va qurilma
Do‘kon dasturi
Do‘kondagi savdo, kirim, qoldiq, qarz va foydani yuritadigan dastur. Kompyuterda, telefonda yoki bulutda — internet orqali ishlaydi. Fiskal kassa bilan bir narsa emas: soliq cheki kassadan chiqadi.
Boshqacha nomlari: do‘kon programmasi, magazin uchun programma, savdo dasturi, tovar hisobi dasturi
BuySale’da: BuySale — telefonda ishlaydigan do‘kon dasturi: kassa, ombor, nasiya va kechki foyda hisoboti.
Batafsil: Imkoniyatlar
POS tizimi
Point of sale — «sotuv nuqtasi»: kassa ekrani, skaner, chek va sotuv yozuvlari birga. O‘zbekistonda ko‘pincha do‘kon dasturi ma’nosida ham ishlatiladi. Bankning karta terminalini ham «POS-terminal» deyishadi — bu boshqa narsa.
Boshqacha nomlari: POS, POS-tizim, kassa tizimi
BuySale’da: POS — telefondagi kassa ekrani; bank terminaliga ulanmaydi.
Batafsil: POS tizimi nima?
Kassa dasturi
Sotuvni yozadigan dastur: tovar skanerlanadi yoki ro‘yxatdan tanlanadi, to‘lov turi belgilanadi, chek chiqadi va qoldiq kamayadi. Fiskal bo‘lmagan kassa dasturining cheki soliq cheki hisoblanmaydi.
Boshqacha nomlari: kassa programmasi, telefonda kassa, kassa ilovasi
BuySale’da: BuySale kassasi telefonda ishlaydi: sotuv naqd, karta yoki qarz deb belgilanadi, bitta sotuvni bo‘lib to‘lash ham mumkin. Fiskal chek bermaydi.
Batafsil: Kassa
USB skaner
Kompyuter yoki planshetga ulanadigan shtrix-kod skaneri. Kodni klaviaturadek «terib» yuboradi va oxirida Enter bosadi — shuning uchun alohida drayver odatda kerak bo‘lmaydi.
Boshqacha nomlari: shtrix-kod skaneri, qo‘l skaneri, skaner
BuySale’da: Telefon kamerasi ham, USB skaner ham ishlaydi — kassa, kirim, qaytarish va ombor ekranlarida.
Batafsil: Telefon skaneri
PWA (veb-ilova)
Progressive Web App — brauzer orqali o‘rnatiladigan ilova: bosh ekranda o‘z belgisi bo‘ladi va alohida oynada ochiladi, lekin ilovalar do‘konidan yuklab olinmaydi.
Boshqacha nomlari: veb-ilova, brauzer ilovasi
BuySale’da: BuySale kompyuterda va iPhone’da shu usulda o‘rnatiladi.
Batafsil: Dasturlar
APK
Android ilovasining o‘rnatish fayli. Play Market’siz, to‘g‘ridan-to‘g‘ri saytdan yuklab o‘rnatilishi mumkin.
Boshqacha nomlari: APK fayl, Android ilova fayli
BuySale’da: BuySale’ning Android ilovasi saytda APK sifatida turadi; Play Market’da yo‘q.
Batafsil: Dasturlar
Telegram Mini App
Telegram ichida, bot tugmasi orqali ochiladigan veb-ilova: foydalanuvchi chatdan chiqmasdan ishlaydi.
Boshqacha nomlari: Telegram mini-ilova, TMA
BuySale’da: Telegram bot kirish kodini va kechki hisobotni yuboradi; ilovaning o‘zi app.buysale.uz manzilida ochiladi.
Batafsil: Dasturlar
Kassa va soliq
Onlayn-NKM
Onlayn nazorat-kassa mashinasi: fiskal modulga ulanadigan, fiskal chek chiqaradigan va uni real vaqtda fiskal ma’lumotlar operatoriga yuboradigan qurilma (Vazirlar Mahkamasining 943-son qarori, 2-band).
Boshqacha nomlari: onlayn kassa, NKM, KKM, kassa apparati, fiskal kassa
BuySale’da: BuySale onlayn-NKM emas va unga ulanmaydi — uning yonida hisob yuritadi.
Batafsil: Kassa apparati kerakmi?
Virtual kassa
Onlayn-NKM vazifasini bajaradigan dastur: fiskal chekni hosil qiladi, uni real vaqtda operatorga yuboradi va qog‘ozga chop etadi yoki elektron shaklda jo‘natadi (943-son qaror, 2-band).
Boshqacha nomlari: dasturiy kassa, virtual kassa tizimi
BuySale’da: BuySale virtual kassa ham emas: fiskal chek bermaydi.
Batafsil: KKM va dastur farqi
Fiskal chek
Onlayn-NKM yoki virtual kassa chiqaradigan va soliq tizimiga yuboriladigan chek. Unda fiskal belgi va soliq QR kodi bo‘ladi.
Boshqacha nomlari: soliq cheki, kassa cheki, onlayn-NKM cheki
BuySale’da: BuySale chiqaradigan chek fiskal emas — bu do‘konning o‘z sotuv cheki.
Batafsil: Kassa apparati kerakmi?
Fiskal ma’lumotlar operatori (OFD)
Onlayn kassalardan fiskal ma’lumotni qabul qilib, qayta ishlab, saqlaydigan tashkilot. 943-son qarorda bu Soliq qo‘mitasi huzuridagi «Yangi texnologiyalar» ilmiy-axborot markazi deb ko‘rsatilgan.
Boshqacha nomlari: OFD, fiskal operator
BuySale’da: BuySale fiskal ma’lumot yubormaydi va operatorga ulanmaydi.
Batafsil: KKM va dastur farqi
MXIK (IKPU)
Mahsulot va xizmatlarning yagona elektron milliy katalogidagi 17 xonali identifikatsiya kodi. Onlayn-NKM va virtual kassa chekida hamda elektron hisob-fakturada ko‘rsatiladi, tasnif.soliq.uz saytida qidiriladi.
Boshqacha nomlari: MXIK kodi, IKPU, soliq katalogi kodi
BuySale’da: MXIK maydoni yo‘q — kod fiskal kassangizda turadi.
Batafsil: Markirovka va MXIK
Markirovka (Asl belgisi)
Har bir dona tovarga raqamli kod (Data Matrix) tushirilib, uning yo‘li «Asl belgisi» milliy tizimida kuzatilishi. Kassada har donaning kodi o‘qiladi va chekka tushadi.
Boshqacha nomlari: raqamli markirovka, Data Matrix, markirovka kodi
BuySale’da: BuySale «Asl belgisi»ga ulanmagan va Data Matrix kodini o‘qimaydi.
Batafsil: Markirovka va MXIK
Smena
Kassirning ish davri: smena boshida kassadagi pul yoziladi, oxirida pul sanaladi, topshiriladi va hisob bilan solishtiriladi.
Boshqacha nomlari: kassa smenasi, smenani yopish, kassani topshirish
BuySale’da: Smena boshlang‘ich pul bilan ochiladi; yopishda «Kassada bo‘lishi kerak» summasi chiqadi, siz sanaganingizni yozasiz va farq darhol ko‘rinadi.
Batafsil: Kassa
Kassa farqi (kamomad)
Kassada bo‘lishi kerak bo‘lgan pul bilan haqiqatda sanalgan pul orasidagi farq. Kam chiqsa — kamomad, ko‘p chiqsa — ortiqcha.
Boshqacha nomlari: kamomad, nedostacha, ortiqcha
BuySale’da: BuySale smena yopilganda kamomad yoki ortiqchani ko‘rsatadi; farq sababini yozib qo‘yish mumkin.
Batafsil: Sotuvchi nazorati
Chek lentasi (58 va 80 mm)
Termo printer chek lentasining eni: 58 mm — ixcham printerlarda, 80 mm — kengroq va o‘qishli chek uchun. Lenta enini printeringizga qarab tanlaysiz.
Boshqacha nomlari: termo lenta, kassa lentasi
BuySale’da: Chek eni bir marta tanlanadi; chek brauzerning chop etish oynasi orqali chiqadi.
Batafsil: Chek va yorliq printeri
Shtrix-kod va yorliq
EAN-13
Eng ko‘p tarqalgan 13 xonali tovar shtrix-kodi. Oxirgi raqami — nazorat raqami: u qolgan 12 xonadan hisoblanadi va kod xato terilganini ushlaydi.
Boshqacha nomlari: shtrix-kod, zavod kodi, EAN
BuySale’da: BuySale EAN-13 ni kamera bilan o‘qiydi, yorliqqa chizadi va qo‘lda terilgan kodning nazorat raqamini tekshiradi.
Batafsil: Shtrix-kod va yorliq
UPC
Shimoliy Amerikada tarqalgan shtrix-kod: 12 xonali UPC-A va qisqa UPC-E. UPC-A oldiga 0 qo‘shilsa, o‘sha raqamli EAN-13 hosil bo‘ladi.
Boshqacha nomlari: UPC-A, UPC-E
BuySale’da: BuySale UPC-A va UPC-E ni o‘qiydi; kodning 12 va 13 xonali ko‘rinishini bitta tovar deb taniydi.
Batafsil: Telefon skaneri
Code-128
Raqam ham, harf ham sig‘adigan zich chiziqli kod. Ko‘pincha yetkazib berish, ombor va ta’minotchi yorliqlarida uchraydi.
Boshqacha nomlari: Code 128
BuySale’da: BuySale Code-128 va Code-39 ni o‘qiydi, lekin yorliqqa chizmaydi: yorliqda EAN-13 bo‘ladi.
Batafsil: Shtrix-kod va yorliq
QR kod
Kvadrat shaklidagi ikki o‘lchamli kod: ichiga uzun raqam, matn yoki havola sig‘adi va u har tomondan o‘qiladi.
Boshqacha nomlari: QR
BuySale’da: BuySale QR kodni o‘qiydi; zargarlik birkasiga QR chiziladi.
Batafsil: Shtrix-kod va yorliq
GS1
Shtrix-kod raqamlari tizimini yurituvchi xalqaro tashkilot. Zavod kodi (GTIN) ishlab chiqaruvchiga GS1 orqali beriladi; 20–29 bilan boshlanadigan raqamlar esa korxona ichida ishlatish uchun ajratilgan.
Boshqacha nomlari: GTIN, GS1 kodi
BuySale’da: Do‘kon ichidagi kod uchun GS1 kerak emas — BuySale 20 bilan boshlanadigan o‘z kodini yasaydi.
Batafsil: Shtrix-kod va yorliq
Ichki kod (20–29)
20–29 bilan boshlanadigan EAN-13 kod faqat bitta do‘kon yoki korxona ichida ma’noga ega: boshqa do‘konda xuddi shu raqam butunlay boshqa tovarni anglatishi mumkin.
Boshqacha nomlari: do‘kon kodi, ichki shtrix-kod
BuySale’da: BuySale zavod kodi yo‘q tovarga 20 bilan boshlanadigan kod yasaydi; bunday kodlar markaziy katalogdan qidirilmaydi.
Batafsil: Shtrix-kod va yorliq
PLU
Price look-up — tovarning tarozidagi raqami. Yorliq bosadigan tarozi shtrix-kodga shu raqamni va og‘irlikni (yoki summani) yozadi.
Boshqacha nomlari: tarozi raqami, PLU kod
BuySale’da: Oziq-ovqat turidagi do‘konda tovarga 5 xonali tarozi raqami beriladi va tarozi yorlig‘i kassada og‘irligi bilan o‘qiladi.
Batafsil: Tarozi yorlig‘i
Yorliq (birka, sennik)
Tovarga yoki javonga yopishtiriladigan qog‘oz: nomi, narxi va ko‘pincha shtrix-kodi bilan.
Boshqacha nomlari: birka, narx yorlig‘i, sennik, etiketka, narxnoma
BuySale’da: BuySale yorliqni A4 varaqqa yoki rulonga chop etadi; narx yozilishini o‘zingiz tanlaysiz.
Batafsil: Shtrix-kod va yorliq
Ombor
Kirim
Kelgan tovarni omborga yozish: nomi, miqdori, kirim va sotuv narxi bilan. Kirim saqlangach qoldiq ko‘payadi.
Boshqacha nomlari: tovar kirimi, prixod, tovar qabul qilish
BuySale’da: Kirim kassa ekranidagi «Tovar kirimi» bo‘limida qilinadi.
Batafsil: Tovar kirimi
Chiqim
Tovarning ombordan chiqib ketishi: sotuv, ta’minotchiga qaytarish yoki yaroqsiz bo‘lgani uchun hisobdan chiqarish.
Boshqacha nomlari: rasxod, hisobdan chiqarish, spisanie
BuySale’da: Sotuv qoldiqni o‘zi kamaytiradi; alohida «hisobdan chiqarish» tugmasi yo‘q — qoldiq inventarizatsiya orqali to‘g‘rilanadi.
Batafsil: Ombor hisobi
Qoldiq
Ma’lum paytda omborda qolgan tovar miqdori: kirimlardan sotuv va boshqa chiqimlar ayrilgani.
Boshqacha nomlari: ombordagi qoldiq, ostatka
BuySale’da: Qoldiq har sotuv va kirimda o‘zgaradi; kam qolgan tovar alohida ro‘yxatda chiqadi (telefon va zargarlik do‘konidan tashqari — u yerda har buyum yakka).
Batafsil: Ombor hisobi
Inventarizatsiya (reviziya)
Ombordagi tovarni sanab, dasturdagi qoldiq bilan solishtirish va farqni to‘g‘rilash.
Boshqacha nomlari: reviziya, sanoq, tovar sanog‘i
BuySale’da: Sanoq serverda saqlanadi — yarmida to‘xtasangiz ham yo‘qolmaydi.
Batafsil: Inventarizatsiya
Srok (yaroqlilik muddati)
Tovarni qaysi sanagacha sotish va iste’mol qilish mumkinligi.
Boshqacha nomlari: yaroqlilik muddati, amal qilish muddati, srok godnosti
BuySale’da: Srok oziq-ovqat, parfumeriya, dorixona va «Boshqa» turidagi do‘konlarda yuritiladi; srogi yaqinlashgan tovar alohida ro‘yxatda chiqadi.
Batafsil: Ombor hisobi
Partiya
Bir martada kelgan tovar to‘plami: o‘z kelish sanasi, kirim narxi va srogi bilan.
Boshqacha nomlari: yetkazma, lot
BuySale’da: Har kirim alohida partiya; sotuvda srogi eng erta tugaydigani birinchi yechiladi.
Batafsil: Ombor hisobi
Nakladnoy
Ta’minotchi tovar bilan birga beradigan hujjat: nimadan qancha va qaysi narxda kelgani yozilgan ro‘yxat.
Boshqacha nomlari: yuk xati, nakladnaya, faktura
BuySale’da: Nakladnoy suratini BuySale’dagi AI yordamchiga yuborsangiz, 40 qatorgacha ro‘yxat tayyorlanadi; omborga faqat siz tasdiqlagach tushadi.
Batafsil: Tovar kirimi
Filiallararo tovar o‘tkazish
Tovarni bir filial yoki ombordan boshqasiga yuborish: jo‘natuvchida chiqim, qabul qiluvchida kirim bo‘ladi, oradagi tovar esa «yo‘lda» hisoblanadi.
Boshqacha nomlari: tovar ko‘chirish, filiallar o‘rtasida tovar almashinuvi
BuySale’da: Ikki bosqichda: jo‘natilgan tovar qabul qiluvchi filial sanab tasdiqlamaguncha «yo‘lda» turadi, kamomad yozib qo‘yiladi, partiya va srok tovar bilan birga o‘tadi.
Batafsil: Tovar o‘tkazish
Pul va foyda
Tannarx
Tovarning sizga tushgan narxi — kirim narxi. Foyda shundan hisoblanadi.
Boshqacha nomlari: kirim narxi, olish narxi, sebestoimost
BuySale’da: Sotuvdagi tannarx o‘sha tovar yechilgan partiyalarning kirim narxidan olinadi — narx o‘zgarsa ham foyda to‘g‘ri chiqadi.
Batafsil: Hisobot
Ustama
Tannarx ustiga qo‘shiladigan summa. Foizda: ustama = (sotuv narxi − tannarx) ÷ tannarx × 100. Masalan, 10 000 so‘mga olingan tovar 12 000 ga sotilsa, ustama 20%.
Boshqacha nomlari: nachenka, narx ustamasi
BuySale’da: BuySale kirim formasida kirim va sotuv narxi orasidagi foydani darhol ko‘rsatadi.
Batafsil: Hisobot
Marja
Foydaning sotuv narxidagi ulushi: marja = (sotuv narxi − tannarx) ÷ sotuv narxi × 100. Yuqoridagi misolda marja taxminan 16,7% — bir xil narxlarda marja doim ustamadan kichik.
Boshqacha nomlari: margin, foyda ulushi
Batafsil: Hisobot
Yalpi foyda
Sotuvdan tushgan pul minus sotilgan tovarning tannarxi. Do‘kon xarajatlari hali ayrilmagan.
Boshqacha nomlari: brutto foyda, valovaya pribyl
BuySale’da: BuySale hisobotida sotuv, yalpi foyda, xarajat va sof foyda alohida qatorlarda turadi.
Batafsil: Hisobot
Sof foyda
Yalpi foydadan do‘kon xarajatlari — ijara, ish haqi, kommunal va boshqalar — ayrilgandan keyin qolgan pul.
Boshqacha nomlari: toza foyda, chistaya pribyl
BuySale’da: BuySale sof foydani har kecha Telegram’ga yuboradi.
Batafsil: Xarajatlar
Qarz va qaytarish
Nasiya
Tovarni hozir berib, pulini keyin olish — qarzga savdo. Bank va marketpleyslardagi «nasiya» (muddatli to‘lov xizmati) bilan adashtirmang: do‘kon nasiyasida qarzni do‘konning o‘zi yozadi va yig‘adi.
Boshqacha nomlari: qarzga savdo, nasiyaga sotish, qarzga berish
BuySale’da: Qarz mijozning telefon raqamiga yoziladi — muddat, limit va qisman to‘lov bilan.
Batafsil: Nasiya daftari
Qarz daftar
Kim qancha qarzdorligi va qachon to‘lashi yozilgan daftar yoki ilova.
Boshqacha nomlari: nasiya daftari, qarz daftari, daftar
BuySale’da: Qarzdorga eslatma o‘zi ketmaydi — dastur kimga qo‘ng‘iroq qilish kerakligini ko‘rsatadi.
Batafsil: Nasiyani yuritish
Postavshik qarzi
Do‘konning ta’minotchiga qarzi: tovar oldin olinib, puli keyin to‘lanadi.
Boshqacha nomlari: ta’minotchiga qarz, kreditorlik qarzi
BuySale’da: Ta’minotchi qarzi alohida yoziladi — kirim qarzni o‘zi yaratmaydi.
Batafsil: Postavshiklar
Qaytarish
Xaridor tovarni qaytarib berishi: pul qaytariladi yoki qarzidan ayriladi, tovar omborga qaytadi.
Boshqacha nomlari: vozvrat, tovarni qaytarib olish
BuySale’da: Chek shart emas: tovarni skanerlasangiz, qaysi sotuvdan olingani o‘zi topiladi; cheklar tarixidan ham qaytarsa bo‘ladi. Xato qaytarishni bekor qilib bo‘lmaydi.
Batafsil: Qaytarish
Filial va xodimlar
Filial
Bir egaga tegishli qo‘shimcha savdo nuqtasi — ikkinchi, uchinchi do‘kon. Odatda har filialning o‘z ombori, kassasi va xodimlari bo‘ladi, egasi esa hammasini birga kuzatadi.
Boshqacha nomlari: ikkinchi do‘kon, savdo nuqtasi, do‘konlar tarmog‘i
BuySale’da: Filial asosiy do‘kon kabinetidan ochiladi: balans bitta, har filialning o‘z ombori, kassasi va xodimlari bor; barcha filiallarni bitta ekranda jamlaydigan hisobot ilovada yo‘q.
Batafsil: Filiallar
KPI (xodim ko‘rsatkichlari)
Xodim ishini o‘lchaydigan asosiy ko‘rsatkichlar. Do‘konda odatda savdo summasi, cheklar soni, o‘rtacha chek va oylik reja bajarilishi; sotuvchi bonusi ko‘pincha shularga bog‘lanadi.
Boshqacha nomlari: sotuvchi samaradorligi, savdo rejasi, sotuvchiga bonus
BuySale’da: «Xodimlar KPI» ekrani faqat egada: sof savdo, cheklar, qaytarish, smenadagi kamomad, oylik reja va bonus hisobi; bonus avtomatik to‘lanmaydi.
Batafsil: Xodimlar KPI
