Қарзни қандай ундириш: низосиз йўллар ва матнлар

Насияга мол бериш осон, пулни қайтариб олиш қийин. Кўп ҳолларда қарздор ёмон ниятли эмас: унутган, пули етмай қолган ёки суммага рози эмас. Қуйида қарзни жанжалсиз қайтариш тартиби: қачон ва қандай эслатиш, нима деб ёзиш, нимадан қочиш ва қачон насияни тўхтатиш керак. Бу саҳифа юридик маслаҳат эмас.

7 кун бепул синашТўлов картаси сўралмайди

Қисқа жавоб

Қарз уч босқичда қайтади. Биринчиси — қарз беришдан олдин: сумма, муддат ва нима олингани ёзилади, ишончсиз мижозга лимит қўйилади. Иккинчиси — муддат келганда: қисқа, хушмуомала ва аниқ эслатма, фақат қарздорнинг ўзига. Учинчиси — кечикса: бўлиб тўлашни таклиф қиласиз ва қарз ёпилгунча янги насияни тўхтатасиз. Таҳдид, ҳақорат ва исмини очиқ эълон қилиш пулни қайтармайди — мижозни ҳам, обрўни ҳам йўқотади.

Нега тўламаяпти: тўрт хил ҳолат

Ҳар ҳолатга бошқача ёндашилади. Аввал қайси бири эканини аниқланг — кейин гапиринг.

Унутган

Энг кўп учрайдиган ҳолат. Муддатдан бир кун олдинги қисқа хабар кўпинча масалани шу ернинг ўзида ёпади.

Пули етмаяпти

Бўлиб тўлашни таклиф қилинг: ҳафтасига кичик сумма ҳам қарзни камайтиради ва алоқа узилмайди. Ҳар тўловни дарҳол ёзинг.

Суммага рози эмас

Баҳслашманг — ёзувни бирга кўринг: нима олингани, суммаси ва қанча тўлангани. Мижоз Telegram’га уланган бўлса, қарзли сотув чеки аллақачон унинг телефонида.

Қочяпти

Янги насияни тўхтатинг, мулойим, лекин қатъий бўлинг ва келишувни аниқ санага боғланг. Сумма катта бўлса, кейинги қадам ҳақида юрист билан маслаҳатлашинг.

Олдини олиш: қарз катта бўлмасин

Энг осон ундириладиган қарз — бошиданоқ тартибли ёзилган қарз. Қуйидагилар BuySale’да бор, лекин қоғоз дафтарда ҳам шу қоида ишлайди.

Муддатни ҳар доим ёзинг. Кассада қарзга сотишда муддат сўралмайди ва кассадан чиққан қарзга кейин муддат қўйиб бўлмайди — муддатсиз қарз кечиккан бўлиб белгиланмайди ва эслатма рўйхатига тушмайди. Муддат керак бўлса, қарзни кассада эмас, «Қарз ёзиш» экранида ёки мижоз карточкасидаги «Бу мижозга қарз ёзиш» тугмаси орқали, муддатини кўрсатиб ёзинг — лекин бунда товар қолдиқдан ўзи чиқмайди.
Нима олинганини изоҳга ёзинг — «ун, ёғ, 2 қоп» деган битта қатор кейинги тортишувни ёпади. Ёзилган қарзни кейин қўлда таҳрирлаб бўлмайди, шунинг учун сақлашдан олдин текширинг.
Ишончсиз мижозга «Қарз лимити»ни қўйинг (0 — чекловсиз) ёки «Қарз беришни тўхтатиш»ни ёқинг: лимитдан ошадиган янги қарз на кассада, на қўлда ёзилади.
Қарз беришдан олдин рангли белгига қаранг. У мижознинг ҳақиқий тарихидан ҳисобланади: ҳозир 14 кун ва ундан кўп кечикаётган мижоз, ёки камида иккита ёпилган қарзининг ярмидан кўпи кечиккан мижоз қизил бўлади; бундай мижозга қарз ёзаётганда экранда огоҳлантириш чиқади.
Бир қисмини олсангиз ҳам дарҳол ёзинг: кассада «Мижоз ҳозир қанча берди» майдонига қўлга теккан суммани киритасиз, қолгани ўзи қарзга тушади.
Ҳар эрталаб бош саҳифадаги икки рўйхатни очинг: «Кечиккан қарзлар» ва «Бугун муддати келади». Мижозлар рўйхати қарз бўйича саралангани учун энг катта қарздорлар доим тепада.
Мижозни дўкон ҳаволаси орқали Telegram’га уланг: қарзли сотувдан кейин чек унга ўзи боради, «Қарзим» тугмасида қолдиғини ўзи кўради. Батафсил — насия дафтари саҳифасида.

Эслатиш: қачон ва қандай

Уч пайт бор — муддатдан олдин, муддат куни ва кечикканда. Ҳар бирида оҳанг бироз бошқача.

Муддатдан бир кун олдин

Юмшоқ эслатма: сумма ва сана, бошқа ҳеч нарса. Кўп қарз шу босқичда ёпилади — мижоз шунчаки унутган бўлади.

Муддат куни

Бугун муддат эканини айтинг ва қулай вақтни сўранг. Бугун келолмаса, аниқ сана олинг: «кейинроқ» эмас, «пайшанба».

Кечикканда

Уч кунда бир марта, иложи бўлса телефон орқали. Бўлиб тўлашни таклиф қилинг, ваъдани санага боғланг ва ҳар тўловни дарҳол ёзинг.

BuySale’да шу жадвал «Эслатмалар» бўлимида созланади. Ҳар мижозга режим танлайсиз: «Юмшоқ» — муддатдан бир кун олдин битта эслатма; «Ўрта» — муддат куни ва кечикканда ҳар 3 кунда; «Қўнғироқ» — ўрта режим устига кечикканда қўнғироқ қилишни эслатади ва дўконингиз картаси ёзилган хабар матнини тайёрлайди (карта Профилда киритилган бўлса). Битта режимни бутун дўконга бирдан қўйиш ҳам мумкин. Тизим соатига бир марта текширади ва «Журнал»да «Эслатиш керак» ёзувини тайёр матни билан чиқаради: «Қўнғироқ» тугмаси рақамни теради, «Нусхалаш» матнни олади. Хабарни ўзингиз юборасиз — дастур SMS ҳам, Telegram эслатмаси ҳам юбормайди. Қарзни ёзишдан йиғишгача бўлган тўлиқ тартиб — насияни юритиш қўлланмасида.

Эслатиш учун тайёр матнлар

Қавс ичидагини ўзингизникига алмаштиринг ва ўз телефонингиздан SMS қилиб ёки Telegram’да юборинг. Битта хабар — битта мавзу: сумма, сана ва кейинги қадам.

Муддатдан бир кун олдин

«Ассалому алайкум, [исм]! [дўкон номи] дўконидан ёзяпмиз. Эртага [сумма] сўмлик қарзингизнинг муддати. Қулай вақтда кириб ўтинг — бир қисмини берсангиз ҳам бўлади. Раҳмат!»

Муддат куни

«Ассалому алайкум, [исм]! Бугун [сумма] сўмлик қарзингизнинг муддати. Бугун келолмасангиз, қайси куни келишингизни ёзиб юборинг — шу санани белгилаб қўямиз.»

Бир неча кун кечикканда

«[исм], ассалому алайкум. [сумма] сўмлик қарзингизнинг муддати [сана] куни ўтди. Ҳаммасини бирдан бериш қийин бўлса, бир қисмини беринг, қолганига янги сана келишамиз. Жавобингизни кутамиз.»

Узоқ кечикканда

«[исм], ассалому алайкум. Қарзингиз [сумма] сўм, муддати [сана]да ўтган. Қарз ёпилмагунча янги насия бера олмаймиз — бу қоида ҳамма мижозга бир хил. Келинг, бўлиб тўлашни келишайлик: ҳафтасига қанча бера оласиз?»

Жанжалсиз гаплашиш: етти қоида

Фақат қарздорнинг ўзига ёзинг ёки қўнғироқ қилинг — қўшниси, қариндоши ёки ишхонаси орқали эмас.
Сумма ва санани аниқ айтинг: «қарзингиз бор» эмас, «350 минг, 15-сентябрдаги».
Оҳанг — ҳурмат билан: «ака», «опа», «илтимос», «раҳмат». Айбловчи сўз ишлатманг ва бошқа харидорлар олдида гапирманг.
Битта хабар — битта сўров: қачон ва қанча. Узун тушунтириш ва эски гапларни қўшманг.
Ваъдани санага айлантиринг: «кейинроқ» эмас, «пайшанба куни 200 минг». Санани изоҳга ёзиб қўйинг.
Қисмини берса ҳам рад этманг ва дарҳол ёзинг — қолдиқ камаяди, мижоз Telegram’га уланган бўлса янги қолдиғини «Қарзим» тугмасида ўзи кўради.
Тўловдан кейин раҳмат айтинг ва қолган суммани аниқ айтинг — кейинги сафар гап осонроқ бўлади.

Қилманг: бу йўллар қарзни қайтармайди

Қуйидагилар низони кучайтиради, дўкон обрўсига зарар беради ва қонун билан муаммога олиб келиши мумкин. Аниқ ҳолатингизда нима мумкин, нима мумкин эмаслигини юрист айтади — бу саҳифа эмас.

Таҳдид, бақириш ва ҳақорат.
Исмини, суратини ёки қарзини эшикка, Telegram гуруҳга ёки ижтимоий тармоққа осиб қўйиш.
Қариндоши, қўшниси ёки иш берувчисига қўнғироқ қилиб уялтириш.
Паспорти, телефони ёки бошқа нарсасини гаровга ушлаб қолиш.
Кечаси ёки бир кунда ўн марта қўнғироқ қилиш.
Бошқа харидорлар олдида қарз ҳақида гапириш.

Қачон насияни тўхтатиш керак

Насияни тўхтатиш — жазо эмас, қарзнинг ўсишини тўхтатиш. Қуйидаги белгилардан бири бўлса, эски қарз ёпилгунча янгисини берманг:

муддат икки мартадан ортиқ сурилди ва ваъда қилинган кунларда жавоб йўқ;
эски қарз тўланмасдан янгиси сўраляпти;
мижознинг рангли белгиси қизил;
қарз сиз бир мижозга белгилаган чегарадан ошиб кетяпти.

BuySale’да буни ёдда сақлаб юриш шарт эмас: мижоз карточкасида «Қарз лимити»ни қўясиз ёки «Қарз беришни тўхтатиш»ни ёқасиз. Шундан кейин янги қарз на кассада, на қўлда ёзилади — сотувчингиз ҳам «майли, кейин берар» деб бера олмайди. Кимга қарзга сотиш ҳуқуқини бериш — ходим ҳуқуқлари қўлланмасида.

Бўлиб тўлашни келишсангиз, аниқ қилинг: ҳафтасига қанча ва қайси куни. Ҳар тўлов қарз устига ёзилади ва қолдиқ камайиб боради; қолдиқдан ортиқ сумма қабул қилинмайди, кун давомида олинган тўловлар эса очиқ сменага — кассадаги пул ҳисобига қўшилади.

Келишув ишламаса

Мижоз узоқ вақт жавоб бермаса ва сумма катта бўлса, бу энди дўкон иши эмас, ҳуқуқий масала. Бу саҳифа юридик маслаҳат бермайди: кейинги қадамни ўз ҳолатингиз бўйича юрист билан маслаҳатлашинг. Унга керак бўладиган маълумот тартибли бўлсин: BuySale’да мижоз карточкасида ҳар қарзнинг суммаси, изоҳи, муддати, ҳолати ва тўланган қисми туради, ёзилган қарзни эса қўлда таҳрирлаб ҳам, ўчириб ҳам бўлмайди. Мижоз Telegram’га уланган бўлса, қарзли сотув чеклари унда ҳам бор.

BuySale қарз ундиришда нима қилмайди

Қарздорга SMS, қўнғироқ ёки Telegram эслатмасини ўзи юбормайди — рўйхат ва тайёр матн беради, боғланишни ўзингиз қиласиз.
Кассада қарзга сотишда муддат сўрамайди ва кассадан чиққан қарзга кейин муддат қўйиб бўлмайди — муддатли қарзни «Қарз ёзиш» экранида ёки мижоз карточкасида ёзасиз (бунда товар қолдиқдан ўзи чиқмайди).
Ёзилган қарзни қўлда таҳрирлаб ҳам, ўчириб ҳам бўлмайди — фақат тўлов қўшилади ёки қайтарилган товар қарздан айирилади.
Кечиккани учун фоиз ёки пеня ҳисобламайди.
Қарздор илова орқали тўлай олмайди: Click, Payme ёки банк билан уланиш йўқ, картага келган пулни тўлов сифатида ўзингиз ёзасиз.
Юридик маслаҳат бермайди ва қарзни мажбуран ундирмайди.

Қарзни ундириш ҳақида саволлар

Қарздор телефонни кўтармаса нима қиламан?

Бир кунда қайта-қайта қўнғироқ қилманг. Қисқа ёзма хабар қолдиринг — сумма, сана ва қачон қайта боғланишингиз — кейинги уринишни икки-уч кундан кейин қилинг. Дўконга келганда бошқалар эшитмайдиган жойда юзма-юз гаплашинг. Қарз ёпилгунча янги насияни тўхтатиб туринг.

Эслатма хабарини қандай ёзиш керак?

Қисқа: салом, дўкон номи, сумма, сана ва кейинги қадам («қачон кела оласиз?»). Айбламанг ва бошқалар ҳақида гапирманг. Юқорида тўртта тайёр матн бор — исм, сумма ва санани қўйиб юборасиз.

BuySale қарздорга ўзи SMS юборадими?

Йўқ. SMS хизмати ҳам, қўнғироқ хизмати ҳам уланмаган, қарз эслатмаси Telegram орқали ҳам кетмайди. Дастур кимга ва қачон эслатиш кераклигини ҳисоблаб, «Эслатмалар» бўлимида тайёр матн билан кўрсатади: «Қўнғироқ» тугмаси рақамни теради, «Нусхалаш» матнни олади. Telegram’га уланган мижозга фақат қарзли сотув чеки ўзи боради.

Мижоз «мен бунча олмаганман» деса-чи?

Баҳслашманг — ёзувни бирга кўринг. Мижоз карточкасида ҳар қарзнинг суммаси, изоҳи, муддати ва тўланган қисми туради: нима олингани изоҳга ёзилган бўлса, гап шу ерда тугайди. Мижоз Telegram’га уланган бўлса, қарзли сотув чеки унинг ўзида ҳам бор. Кейинги сафар учун — ҳар қарзга изоҳ ёзинг.

Қисман тўлов олсам, қолдиқ қаерда кўринади?

Тўлов қарз устига ёзилади ва қолдиқ дарҳол камаяди; тўлиқ тўланганда қарз «тўланди» бўлади. Қолдиқдан ортиқ сумма қабул қилинмайди — қанча қолгани айтилади. Кун давомида олинган тўловлар очиқ сменага бириктирилади. Telegram’га уланган мижоз янги қолдиғини «Қарзим» тугмасида ўзи кўради.

Қачон қарз беришни бутунлай тўхтатиш керак?

Муддат икки мартадан ортиқ сурилса, эски қарз ёпилмай туриб янгиси сўралса ёки мижознинг белгиси қизил бўлса — эски қарз ёпилгунча тўхтатинг. BuySale’да буни мижоз карточкасидаги «Қарз беришни тўхтатиш» билан қиласиз: янги қарз на кассада, на қўлда ёзилади.

Бу саҳифа юридик маслаҳатми?

Йўқ. Бу дўкон амалиётидан келиб чиққан умумий маслаҳат: қарзни қандай ёзиш, қандай эслатиш ва низодан қандай қочиш. Ҳуқуқий қадамлар ва уларнинг шартлари ҳолатингизга боғлиқ — улар ҳақида юрист билан маслаҳатлашинг.

Тайёрлади: BuySale жамоаси · Текширилди: 04.10.2026 · Хато топсангиз, Telegram’да бизга ёзинг

Боғлиқ саҳифалар

Қарз дафтар иловалари

Қарз дафтар иловалари солиштирилди: қайси бири фақат қарз ёзади, қайси бири касса билан, ким SMS юборади ва нархи қанча — манба ва сана билан.

Батафсил →

Сотувчи назорати

Дўконда сотувчини назорат қилиш: смена очиш-ёпиш, кассадаги фарқ, ким қанча сотгани ва таннархни яширадиган рухсатлар. Нима қилмаслиги ҳам ёзилган.

Батафсил →

Ҳисобот

Фойда ҳисоблаш дастури: бугунги, 7 ва 30 кунлик тушум, соф фойда, харажат ва ким қанча сотгани. Telegram уланса, кун якуни ҳар кеча келади.

Батафсил →

Саволлар

Нарх ва синов, касса ва принтер, омбор, насия, ходимлар, интернет ҳамда фискал чек — дўкон дастури ҳақида кўп бериладиган саволларга аниқ жавоблар.

Батафсил →

Қарз дафтарини муддат ва лимит билан юритинг

7 кун бепул, тўлов картаси сўралмайди. Насия, эслатиш рўйхати ва мижозни Telegram’га улаш — ҳаммаси битта иловада.

Бепул бошлаш

Нархлар →Telegram’да ёзинг